Bijna elk zakelijk contract heeft een artikel dat de aansprakelijkheid beperkt. Vaak staat het in de algemene voorwaarden van de leverancier en leest niemand het, tot er iets misgaat. Dan blijkt dat de schade honderdduizend euro is en de leverancier maximaal één maandfactuur hoeft te betalen.
Hieronder lees je wat zo'n clausule doet, waar de wettelijke grenzen liggen en waar je op let als koper en als leverancier.
Kort antwoord: tussen bedrijven mag je aansprakelijkheid beperken of uitsluiten, bijvoorbeeld met een maximumbedrag of door indirecte schade uit te sluiten. De grens ligt bij de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW): bij opzet of bewuste roekeloosheid kan een partij zich in de regel niet op de beperking beroepen. Staat de beperking in algemene voorwaarden, dan kan ze ook vernietigbaar zijn als ze onredelijk bezwarend is (artikel 6:233 BW).
Wat doet een aansprakelijkheidsbeperking?
Zonder afspraak is een partij die tekortschiet in beginsel aansprakelijk voor alle schade die daar het gevolg van is. Een aansprakelijkheidsbeperking (ook wel exoneratieclausule) verandert dat. De gangbare bouwstenen:
| Bouwsteen | Wat het doet |
|---|---|
| Plafond | Aansprakelijkheid is beperkt tot een bedrag, per gebeurtenis of per jaar. |
| Uitsluiting van schadesoorten | Bijvoorbeeld indirecte schade, gevolgschade, gederfde winst of verlies van data. |
| Uitzonderingen op de beperking | Opzet en bewuste roekeloosheid, soms ook schending van geheimhouding of van de AVG, of letselschade. |
| Termijnen | De wederpartij moet schade binnen een bepaalde termijn melden of vorderen. |
| Ingebrekestelling | Aansprakelijkheid ontstaat pas na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke hersteltermijn. |
Voorbeeldformulering
Dit is een voorbeeld om de opbouw te laten zien, geen advies. Laat de tekst afstemmen op je eigen contract en risico's.
"De totale aansprakelijkheid van [Leverancier] voor schade als gevolg van een toerekenbare tekortkoming of onrechtmatige daad is per kalenderjaar beperkt tot het bedrag dat [Klant] in de twaalf maanden voorafgaand aan de schadeveroorzakende gebeurtenis aan [Leverancier] heeft betaald. [Leverancier] is niet aansprakelijk voor indirecte schade, waaronder gevolgschade en gederfde winst. Deze beperkingen gelden niet als de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van [Leverancier] of haar leidinggevenden."
Waar ligt de grens? Opzet en bewuste roekeloosheid
Tussen bedrijven is veel toegestaan. Toch kan een rechter een beroep op een beperking opzij zetten. Het wettelijk kader is artikel 6:248 lid 2 BW: een regel uit het contract is niet van toepassing voor zover dat in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.
Voor exoneraties heeft de Hoge Raad dat al in 1967 uitgewerkt in het arrest Saladin/HBU. De rechter kijkt onder meer naar de zwaarte van de schuld, de aard en ernst van de betrokken belangen, de aard en de verdere inhoud van het contract, de maatschappelijke positie en verhouding van partijen, de manier waarop het beding tot stand kwam en hoe bewust de wederpartij zich was van de strekking ervan.
Uit die rechtspraak volgt de vuistregel: bij opzet of bewuste roekeloosheid van de partij zelf of haar leidinggevenden is een beroep op de beperking in de regel onaanvaardbaar. Bewuste roekeloosheid betekent kort gezegd dat iemand zich bewust was van een aanmerkelijk risico op schade en toch doorging. Gewone of zelfs grove nalatigheid valt daar niet automatisch onder. Voor fouten van ondergeschikten ligt het genuanceerder.
Algemene voorwaarden: artikel 6:233 BW
Staat de beperking in algemene voorwaarden, dan komt er een tweede toets bij. Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar als het, gelet op alle omstandigheden, onredelijk bezwarend is voor de wederpartij (artikel 6:233 onder a BW). Ook kan een beding vernietigbaar zijn als de gebruiker de wederpartij geen redelijke mogelijkheid heeft gegeven om van de voorwaarden kennis te nemen (onder b).
Twee kanttekeningen:
- Grote ondernemingen kunnen zich niet op deze vernietigingsgronden beroepen. Artikel 6:235 lid 1 BW sluit partijen uit die hun jaarrekening openbaar maken of waar 50 of meer mensen werken.
- De grijze lijst (artikel 6:237 BW), waarop een beding dat de gebruiker bevrijdt van een wettelijke schadevergoedingsplicht staat, geldt formeel voor consumenten. Rechters kijken er bij kleine ondernemingen soms wel naar.
Welke voorwaarden van toepassing zijn als koper en leverancier allebei hun eigen voorwaarden sturen, lees je in inkoopvoorwaarden versus algemene voorwaarden.
Wat is een gangbaar plafond?
Een vaste norm bestaat niet. In de praktijk zie je vaak dat het plafond is gekoppeld aan:
- de vergoeding onder het contract over een periode, bijvoorbeeld de afgelopen twaalf maanden;
- het bedrag dat de beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering van de leverancier in dat geval uitkeert;
- een vast bedrag, al dan niet per gebeurtenis.
Wat redelijk is, hangt af van wat er mis kan gaan. Voor een SaaS-dienst waarin je klantdata staat, is een plafond van één maandfactuur iets anders dan voor de levering van kantoorartikelen.
Waar let je op als koper?
- Past het plafond bij het risico? Schat in wat de schade realistisch kan zijn bij uitval, een datalek of een gebrekkige levering. Ligt dat ver boven het plafond, onderhandel dan, of regel het risico op een andere manier.
- Wat is "indirecte schade"? Zonder definitie is dat een bron van discussie. Valt kosten voor herstel van data eronder? Boetes van een toezichthouder? Leg het vast.
- Uitzonderingen op het plafond. Vraag of schending van geheimhouding, van de verwerkersovereenkomst of van intellectuele-eigendomsrechten buiten het plafond valt, of onder een hoger plafond.
- Korte vervaltermijnen. Een termijn van een paar maanden om schade te melden kan je claim laten vervallen voordat je de schade überhaupt kent.
- Wederkerigheid. Geldt de beperking ook voor jouw aansprakelijkheid?
Waar let je op als leverancier?
- Sluit aan op je verzekering. Een plafond dat hoger ligt dan je dekking, betaal je zelf.
- Wees concreet. Een vaag beding wordt bij twijfel vaak in het nadeel van de opsteller uitgelegd.
- Zorg dat je voorwaarden echt van toepassing zijn en dat je ze vóór of bij het sluiten van het contract ter hand hebt gesteld. Anders kan de wederpartij het beding vernietigen.
- Neem de uitzondering voor opzet en bewuste roekeloosheid zelf op. Een beding dat ook die gevallen lijkt te dekken, maakt het voor een rechter makkelijker het hele beding opzij te zetten.
Veelgemaakte fouten
- Alleen naar het contract kijken, niet naar de voorwaarden. De beperking staat vaak in de algemene voorwaarden of in een bijlage.
- Geen verband met de boeteregeling. Een boete kan in plaats van schadevergoeding komen. Lees ook het boetebeding in een contract.
- Overmacht en aansprakelijkheid door elkaar. Bij overmacht is er geen toerekenbare tekortkoming, dus ook geen schadevergoeding. Zie de force-majeureclausule.
- Plafond per gebeurtenis zonder jaarmaximum, of andersom, zonder dat duidelijk is wat de bedoeling was.
- Niet bijhouden welke contracten afwijken van je eigen standaard, zodat niemand weet waar het grootste risico zit.
Zo vind je aansprakelijkheidsclausules terug in je contracten
In een map met PDF's is het ondoenlijk om te zien welke leverancier zijn aansprakelijkheid tot vrijwel niets heeft beperkt. In Looop leg je onder Instellingen → Contractrichtlijnen je eigen eisen vast, bijvoorbeeld "De aansprakelijkheid is beperkt, met uitzondering van opzet en bewuste roekeloosheid" (die staat in het startpakket) of een eigen eis over de hoogte van het plafond. Nora AI toetst een contract of een geüpload concept daaraan, per richtlijn met een uitkomst en het letterlijke citaat uit het contract. Dat is geen juridisch advies, maar het laat snel zien waar je beter moet kijken.
Een contract met een laag plafond en een groot risico kun je daarna vastleggen in risicobeheer, met impact, kans en een eigenaar. Hoe je zo'n risico weegt, lees je in contractrisico's in een risicomatrix.
Bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 6 (artikelen 6:233, 6:235, 6:237 en 6:248)
- Hoge Raad 19 mei 1967, NJ 1967/261 (Saladin/HBU)
Dit artikel is geen juridisch advies.
Veelgestelde vragen
- Mag je aansprakelijkheid in een zakelijk contract beperken?
- Ja. Tussen bedrijven geldt contractsvrijheid, dus partijen mogen afspreken dat aansprakelijkheid wordt beperkt tot een bedrag of dat bepaalde schade is uitgesloten. Een rechter kan een beroep op zo'n beding wel opzij zetten als dat in de omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW), bijvoorbeeld bij opzet of bewuste roekeloosheid.
- Geldt een aansprakelijkheidsbeperking ook bij opzet of bewuste roekeloosheid?
- In de regel niet. Volgens vaste rechtspraak is een beroep op een exoneratie bij opzet of bewuste roekeloosheid van de partij zelf of haar leidinggevenden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. Veel contracten nemen die uitzondering daarom zelf al op.
- Wat is een gebruikelijk aansprakelijkheidsplafond?
- Een vast percentage of bedrag dat altijd gebruikelijk is, bestaat niet. Je ziet vaak dat het plafond gekoppeld wordt aan de vergoeding onder het contract over een bepaalde periode, of aan het bedrag dat de verzekering van de leverancier uitkeert. Wat redelijk is, hangt af van het risico, de waarde van het contract en de onderhandelingspositie van partijen.
- Kan een kleine onderneming een aansprakelijkheidsbeperking in algemene voorwaarden vernietigen?
- Mogelijk. Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar als het onredelijk bezwarend is (artikel 6:233 onder a BW). Grote ondernemingen, die hun jaarrekening openbaar maken of waar 50 of meer mensen werken, kunnen zich daar volgens artikel 6:235 BW niet op beroepen. Of een beding onredelijk bezwarend is, hangt af van alle omstandigheden.
