Een boetebeding is een van de meest gebruikte middelen om een afspraak kracht bij te zetten. Te laat geleverd? Geheimhouding geschonden? Dan is een vast bedrag verschuldigd, zonder dat je eerst je schade hoeft te bewijzen. Handig, maar de wet stelt grenzen, en die worden vaak over het hoofd gezien.
Kort antwoord: een boetebeding (artikel 6:91 BW) bepaalt dat een partij een geldsom betaalt als zij tekortschiet. De boete komt in beginsel in de plaats van schadevergoeding, tenzij het contract iets anders zegt (artikel 6:92 BW). Een rechter kan de boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, maar niet lager dan de wettelijke schadevergoeding (artikel 6:94 BW). Die matigingsbevoegdheid kun je niet uitsluiten.
Wat doet een boetebeding?
Een boetebeding heeft twee functies:
- Prikkel: de dreiging van een boete zet de andere partij aan om na te komen.
- Gefixeerde schadevergoeding: je hoeft je schade niet aan te tonen. Juist bij schending van geheimhouding of een concurrentiebeding is schade vaak moeilijk te bewijzen.
De wet maakt geen onderscheid tussen die twee. Artikel 6:91 BW noemt elk beding waarin de schuldenaar bij een tekortkoming een geldsom of andere prestatie moet leveren een boetebeding, ongeacht de bedoeling.
Voorbeeldformulering
Een voorbeeld om de opbouw te tonen, geen advies:
"Bij overschrijding van de overeengekomen leverdatum is [Leverancier], na een schriftelijke ingebrekestelling, een direct opeisbare boete verschuldigd van € [bedrag] per werkdag vertraging, met een maximum van € [bedrag]. De boete laat het recht van [Klant] op nakoming en op vergoeding van de schade voor zover die de boete te boven gaat onverlet."
Let op wat hier gebeurt: de laatste zin wijkt af van artikel 6:92 lid 2 BW. Zonder die zin komt de boete in de plaats van de schadevergoeding.
De wet in vier artikelen
| Artikel | Wat het regelt |
|---|---|
| 6:91 BW | Definitie: elk beding met een geldsom of prestatie bij tekortkoming. |
| 6:92 BW | Lid 1: niet tegelijk de boete en nakoming van de verbintenis waaraan de boete is verbonden. Lid 2: de boete komt in de plaats van de wettelijke schadevergoeding. Lid 3: geen boete als de tekortkoming niet toerekenbaar is. |
| 6:93 BW | Voor de boete is een aanmaning of andere voorafgaande verklaring nodig, in dezelfde gevallen als bij schadevergoeding. |
| 6:94 BW | Lid 1: de rechter kan matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist, niet lager dan de wettelijke schadevergoeding. Lid 2: aanvullende schadevergoeding mogelijk. Lid 3: afwijken van lid 1 is nietig. |
Een paar gevolgen die in de praktijk vaak verrassen:
- Overmacht betekent geen boete. Is de tekortkoming niet toerekenbaar (artikel 6:75 BW), dan is de boete niet verschuldigd (artikel 6:92 lid 3 BW). Lees meer in de force-majeureclausule.
- Nakoming en boete tegelijk gaat volgens artikel 6:92 lid 1 BW niet als de boete aan diezelfde verbintenis is verbonden. Bij een boete voor te late levering ligt dat anders: die is verbonden aan de vertraging, en de levering zelf kun je dan nog steeds vorderen. Hoe het precies zit, hangt af van de uitleg van het beding. Schrijf het daarom expliciet op.
- Ingebrekestelling. Wie meteen een factuur voor de boete stuurt zonder aanmaning, kan in veel gevallen nog niets vorderen.
Matiging: wanneer grijpt de rechter in?
De maatstaf is streng: de billijkheid moet matiging klaarblijkelijk eisen. De Hoge Raad heeft in het arrest Intrahof/Bart Smit (27 april 2007) benadrukt dat de rechter terughoudend moet zijn. Hij kijkt niet alleen naar de verhouding tussen boete en werkelijke schade, maar ook naar de aard en inhoud van het contract, de inhoud en strekking van het beding, en de omstandigheden waaronder het werd ingeroepen, zoals de aard en ernst van de tekortkoming en of die verwijtbaar was.
Een boete die veel hoger uitvalt dan de schade, is dus niet automatisch te hoog. Typische situaties waarin wel gematigd wordt: een kleine schending die onder een "per overtreding per dag"-boete oploopt tot een bedrag dat niets meer met het belang te maken heeft, of een boete die zonder plafond blijft doorlopen terwijl de schuldeiser niets doet.
Cumulatie: boete én schadevergoeding
Drie routes:
- Niets geregeld: de boete vervangt de wettelijke schadevergoeding (artikel 6:92 lid 2 BW). Is de schade hoger, dan kun je alleen via artikel 6:94 lid 2 BW om aanvullende vergoeding vragen, en dat lukt zelden.
- Cumulatie afgesproken: "onverminderd het recht op volledige schadevergoeding". Dan kun je de boete vorderen en daarnaast de schade die de boete overstijgt, of beide naast elkaar, afhankelijk van de formulering.
- Boete als enige sanctie: sommige leveranciers formuleren een (lage) boete juist als exclusieve remedie. Dat werkt dan feitelijk als een aansprakelijkheidsbeperking. Lees ook aansprakelijkheid beperken in een contract.
Waar let je op als koper?
- Boetes in jouw nadeel. Leveranciers nemen soms boetes op voor te late betaling, overname van personeel of het overschrijden van gebruikslimieten. Lees ze even kritisch als de boetes die jij oplegt.
- Boetes bij SLA's. Een service credit bij te lage beschikbaarheid is ook een boetebeding. Staat erbij dat het de enige vergoeding is? Dan ben je verder niets kwijt aan de leverancier, ook niet bij grote schade. Zie SLA's en KPI's van leveranciers bewaken.
- Cumulatie expliciet maken als je naast de boete schadevergoeding wilt kunnen eisen.
- Plafond op je eigen boetes maakt een beding verdedigbaarder tegen matiging.
Waar let je op als leverancier?
- Maximum. Vraag om een plafond per boete en in totaal.
- Ingebrekestelling en hersteltermijn vóórdat de boete gaat lopen.
- Exclusiviteit. Probeer af te spreken dat de boete de enige vergoeding is voor die tekortkoming.
- Overmacht. Controleer of de overmachtsregeling ook voor de boete geldt. Volgens de wet wel, maar een contract kan dat anders regelen.
Veelgemaakte fouten
- "Deze boete kan niet worden gematigd." Zo'n zin is nietig (artikel 6:94 lid 3 BW).
- Geen plafond bij een boete per dag of per overtreding.
- Onduidelijk welke verplichting de boete sanctioneert, zodat discussie ontstaat over 6:92 lid 1 BW.
- De boete innen zonder aanmaning waar die wel nodig was.
- Niet weten welke contracten boetes bevatten, zodat je een boeteclaim van een leverancier pas ontdekt als de factuur binnenkomt.
Zo vind je boetebedingen terug in je contracten
Het startpakket met contractrichtlijnen in Looop bevat al de regel "Er zijn geen boetebedingen ten laste van onze organisatie". Je past hem aan of voegt een eigen eis toe, zoals een maximum. Nora AI toetst een contract of een geüpload concept aan die richtlijnen en geeft per richtlijn een uitkomst met het letterlijke citaat uit het document. Bij een negatieve eis als "geen boetebedingen" laat Nora zien of er een passage is die ertegenin gaat. Het blijft een hulpmiddel, geen juridisch advies.
Wil je een boete actief bewaken, zoals een boete per dag vertraging bij een project? Zet dan een taak op de leverdatum, zodat iemand op tijd een ingebrekestelling stuurt.
Bronnen
- Burgerlijk Wetboek Boek 6 (artikelen 6:75 en 6:91 tot en met 6:94)
- Hoge Raad 27 april 2007, NJ 2007/262 (Intrahof/Bart Smit)
Dit artikel is geen juridisch advies.
Veelgestelde vragen
- Wat is een boetebeding?
- Een boetebeding is volgens artikel 6:91 BW elk beding waarin staat dat de schuldenaar een geldsom of een andere prestatie moet leveren als hij tekortschiet in de nakoming. Het maakt niet uit of de boete bedoeld is als vergoeding van schade of alleen als prikkel om na te komen.
- Kun je naast een boete ook schadevergoeding eisen?
- Volgens artikel 6:92 lid 2 BW komt de boete in de plaats van de wettelijke schadevergoeding. Wil je beide kunnen vorderen, dan moet dat in het contract staan, bijvoorbeeld met de zin dat de boete geldt onverminderd het recht op volledige schadevergoeding. Daarnaast kan de rechter op verzoek van de schuldeiser aanvullende schadevergoeding toekennen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 lid 2 BW).
- Wanneer matigt de rechter een contractuele boete?
- Alleen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 lid 1 BW). De rechter is terughoudend en kijkt onder meer naar de verhouding tussen boete en werkelijke schade, de aard en inhoud van het contract, de ernst van de tekortkoming en de omstandigheden waaronder het beding werd ingeroepen. Hij mag niet lager uitkomen dan de wettelijke schadevergoeding.
- Kun je de matigingsbevoegdheid van de rechter uitsluiten?
- Nee. Artikel 6:94 lid 3 BW bepaalt dat een beding dat afwijkt van de matigingsbevoegdheid in lid 1 nietig is. Ook een zin als 'deze boete kan niet worden gematigd' houdt de rechter dus niet tegen.
- Moet ik eerst een ingebrekestelling sturen voordat ik een boete kan vorderen?
- In dezelfde gevallen als bij een wettelijke schadevergoeding is voor het vorderen van de boete een aanmaning of andere voorafgaande verklaring nodig (artikel 6:93 BW). In de praktijk betekent dat vaak een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn, tenzij nakoming al blijvend onmogelijk is of het contract een fatale termijn bevat.
